(ഇനിയുമുണ്ടു വരികള്, കേട്ടുപഠിച്ചതും സ്കൂളില് പഠിച്ചതുമൊക്കെയാണ്, കുമാരനാശാന്റേതാണെന്നുതോന്നുന്നു.)
എല്ലാകുഞ്ഞുകൂട്ടുകാര്ക്കും ധാരാളം കവിതകള് ചൊല്ലിച്ചൊല്ലിനടക്കാന് അവസരമുണ്ടാവട്ടെ!
1. മലകളിളകിലും മഹാജനാനാം
മനമിളകാ, ചപലോക്തി കേള്ക്കിലും കേള്!
2. ശിവ ശിവ! ദുര്ജ്ജനഭാരമേവ ഭാരം
3. അസുവിനു സമയായ ധാത്രിതന്റെ
വ്യസനമഹോ ഭഗവാന് സഹിയ്ക്കുമോ താന്?
4. അരുതരുതു വധൂവധം മഹാത്മന്
ദുരിതമകപ്പെടുമിപ്രകാരമായാല്
5. യുവതികളെവധിയ്ക്ക യോഗ്യമോ താ-
നവരതിദുഷ്ടകളെങ്കിലും നരേന്ദ്ര?
6.ജനനമരണമെന്നതിജ്ജനാനാ-
മനുഭവമെന്നതിനെന്തെടോ വിവാദം?
മരണദിവസവും ശിരസ്സിലാക്കി-
ദ്ധരണിതലം പ്രവിശന്തി മാനുഷന്മാര്
7.മരണമൊരുവനും വരാത്തതല്ലെ-
ന്നറിക ഭവാന്, അറിവുള്ള ചാരുബുദ്ധേ
8. സുലഭമഹോ ഗുണികള്ക്കു വാഞ്ച്ഛിതാര്ഥം
9. ജ്ഞാനം മനസ്സില് ജനിയായ്കമൂലം
ഞാനെന്നഹംഭാവമഹോ ജനാനാം
10.കാമാദിഷഡ്കം ബഹുദുഃഖമൂലം
11.പരാക്രമം സ്ത്രീകളിലല്ലവേണ്ടൂ
12. ഒരിയ്ക്കലുണ്ടേവനുമാത്മനാശം
ജരയ്ക്കുമുന്പേ മരണം മനോജ്ഞം
13. ജലത്തിലെപ്പോളകളെന്നപോലെ
ചലം മനുഷ്യര്ക്കു ശരീരബന്ധം
കുലം ബലം പുത്രകളത്രജാലം
ഫലം വരാ, മൃത്യു വരും ദശായാം
14. തായാട്ടുകാട്ടുന്ന ശിശുക്കളെത്താന്
താഡിച്ചു ശിക്ഷിച്ചു വളര്ത്തവേണം
15. ദാരിദ്ര്യമെന്നുള്ളതറിഞ്ഞവര്ക്കേ
പാരില് പ്പരക്ലേശവിവേകമുള്ളൂ
16. അതിക്രമം മേ, ലിനി വേലിതന്നെ
വിതച്ച പുഞ്ചയ്ക്കു വിനാശമൂലം
17. കണ്ടാലിരക്കുന്ന ജനങ്ങളുണ്ടോ
കക്കാന് മടിയ്ക്കുന്നു തരം വരുമ്പോള്
18. ചെറുപ്പകാലങ്ങളിലുള്ള ശീലം
മറക്കുമോ മാനുഷരുള്ളകാലം
കാരസ്കരത്തിന് കുരു പാലിലിട്ടാല്
കാലാന്തരേ കയ്പ്പു ശമിപ്പതുണ്ടോ?
19. മുന്പേ ഗമിച്ചീടിന ഗോവുതന്റെ
പിമ്പേ ഗമിയ്ക്കും ബഹുഗോക്കളെല്ലാം
20.ഒരുത്തനുണ്ടാക്കിന ദുഷ്പ്രവാദം
പരത്തുവാനാളുകളുണ്ടസംഖ്യം
21. കഷ്ടിച്ചു കൃത്യം കഴിയുന്നവന്നും
അഷ്ടിയ്ക്കുമുട്ടാതെവസിപ്പവന്നും
കെട്ടിദ്ധനം നേടിയിരിപ്പവന്നും
പെട്ടെന്നുതുല്യം ഖലു വൃത്തിദുഃഖം
22. കര്മ്മാനുകൂലം ഫല, മിന്നൊഴിപ്പാന്
നമ്മാലസാദ്ധ്യം ധരണീസുരേന്ദ്ര!
സ്വാഭാവിക പരിണാമം (transformation) അടിച്ചേല്പ്പിക്കപ്പെടുന്ന ‘മാറ്റം’ അല്ല. സ്വാഭാവികപരിതസ്ഥിതിയില് കാലത്തിന്റെ മാറ്റം ഉള്ക്കൊണ്ട്, കൂടുതല് സ്ഥിരതയോടെ നിലനില്ക്കാന് സഹായിക്കുന്ന (balanced ആയ) ഒരു അവസ്ഥയിലേയ്ക്കാണ് എത്തുന്നതെങ്കില് ആ മാറ്റം, ആ പരിണാമം പുരോഗതിയിലേയ്ക്കാണു്. കൂടുതല് ശിഥിലമായ അസ്ഥിരമായ ഒരു അവസ്ഥയിലേയ്ക്കാണു മാറ്റങ്ങള് നയിക്കുന്നതെങ്കില്, അതിനെ പുരോഗതി എന്നു വിളിയ്ക്കാനാവില്ല. എന്നാലും എല്ലാറ്റിനും ‘ക്ഷയം’, ‘നാശം’ എന്നീ അവസ്ഥകളുമുണ്ടല്ലോ. അതും പ്രകൃതിനിയമമാണ്. ഒന്നും ഒരിയ്ക്കലും നശിയ്ക്കരുത് എന്നു വിചാരിയ്ക്കുന്നതും വിഡ്ഢിത്തമാവും. എന്നാല് ഒരുകാര്യം നമ്മള് ശ്രദ്ധിയ്ക്കേണ്ടതുണ്ട്. സമൂഹത്തില് നല്ലരീതിയില് പ്രവര്ത്തിയ്ക്കുന്ന, പോരായ്മകളെ അതിജിവിച്ചു മുന്നേറുന്ന ഒരു സംരംഭം നമ്മളായിട്ടു നാശത്തിലേയ്ക്ക്- ശൈഥില്യത്തിലേയ്ക്ക് തള്ളിവിടരുതു്. നമുക്കു കൂടി ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള (പ്രകൃതിയുടെ മാത്രം അധിനതയിലല്ലാത്ത) കാര്യങ്ങളില്, വീണ്ടുവിചാരമില്ലാത്ത പ്രവൃത്തികള് നമ്മുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുണ്ടാവരുതു്.
ഭാഷയില് വരുന്ന മാറ്റങ്ങള് സ്വാഭാവികമാവണം. ഭാഷകൊണ്ടു ഏറ്റവും നന്നായി ആശയവിനിമയം നടക്കുന്നത്, വക്താവും ശ്രോതാവും ഒരു പൊതുവായ , അഥവാ സമാനമായ പശ്ചാത്തലം പങ്കിടുമ്പോഴാണു്.
ഉദാഹരണം പറയാം. ഒരുവയസ്സു പ്രായമായ കുട്ടി സ്വന്തം വീട്ടിനുള്ളില് അഥവാ സ്വന്തം അമ്മയോട് (കൂടുതലത്സ്അമയം അടുത്തുണ്ടാവുന്ന വ്യക്തിയോടു്) ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നുണ്ടു്. അവിടെ വ്യാകരണംവേണ്ട, വാക്യങ്ങളോ വാക്കുകളോ വേണ്ട, ചുരുക്കം ചില അക്ഷരങ്ങള് - അതുതന്നെ ധാരാളം. ആ ‘ഠ‘ വട്ടത്തിനുള്ളില് ആശയവിനിമയത്തിനു ‘നിയമാവലികള്’ ഉള്ള ഭാഷ അത്യാവശ്യമില്ല. എന്നാല് മറ്റൊരു ചുറ്റുപാടില്, മറ്റു ശ്രോതാക്കളോട് അതേ അക്ഷരങ്ങളും ആംഗ്യങ്ങളും കൊണ്ട് ആ കുട്ടിയ്ക്കു ആശയം വിനിമയം ചെയ്യാന് സാധ്യമല്ല. തന്നെ മനസ്സിലാക്കുന്നവരുടെ ഇടയില് ആശയവിനിമയം ചെയ്യാന് അധികം ഔപചാരികതകളും നിയന്ത്രണങ്ങളും ആവശ്യമില്ല. തെറ്റിദ്ധരിയ്ക്കപ്പെടാനുള്ള സാഹചര്യം അവിടെ കുറവായതുകൊണ്ടാണതുസാദ്ധ്യമാവുന്നതു്. എന്തുകൊണ്ടാണങ്ങിനെ എന്നുചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഒരേ മാനസിക പശ്ചാത്തലം പങ്കിടുന്ന ഘട്ടത്തില് പറയുന്നവള് ഉദ്ദേശിയ്ക്കുന്ന അര്ത്ഥം തന്നെ കേള്ക്കുന്നവളും(നും) മനസ്സിലാക്കും. ഉദ്ദേശിയ്ക്കുന്ന അര്ഥത്തിന്റ്റെ വിപരീതം പറഞ്ഞാല്പ്പോലും ഉദ്ദേശിച്ച അര്ഥം തന്നെ മനസ്സിലായിക്കോളും. ഈ ‘പൊതുവായ പശ്ചാത്തലം പങ്കിടാത്ത അവസ്ഥയില്’ ഭാഷകൊണ്ടു കൂടുതല് കാര്യക്ഷമമായി (എഫിഷ്യന്റ് ആയി), ഫലവത്തായി (ഇഫക്റ്റീവ് ആയി), ആശയവിനിമയം സാദ്ധ്യമാക്കാന്വേണ്ടിയാണു് ഭാഷാപ്രയോഗത്തില് നിയന്ത്രണങ്ങളും നിയമങ്ങളും ഒക്കെ ഉണ്ടായതു്.
ഭാഷ ഓരോചെറിയ സമൂഹത്തിലും കാലക്രമേണ- വേണ്ടത്ര സമയമെടുത്ത്, (നിയമസഭ നിയമം പാസാക്കാതെതന്നെ) രൂപപ്പെട്ടുവന്നതാണു്. ഈ സാഹചര്യങ്ങളില് നിന്നെല്ലാം അടര്ത്തിമാറ്റി, ഭാഷയെ ‘ആഗോളക്കവല‘യില് നിര്ത്തി അന്യഭാഷകളുടെ കടന്നുപിടുത്തത്തിനു വിട്ടുകൊടുക്കരുത്. ഒന്നുകില് ചെറിയ ഒരുസമൂഹത്തിന്റെ ഭാഷയെ (പൂന്തേന്മൊഴിയായ മലയാളത്തെ) ആഗോളക്കവലയില് നിര്ത്തരുത്. അല്ലെങ്കില് എല്ലാത്തിനും വഴങ്ങിക്കൊടുക്കേണ്ട-നട്ടെല്ലില്ലാത്ത അവസ്ഥ ഭാഷയ്ക്കുണ്ടാവരുത്. സ്വയം ചില ഉറച്ച നിലപാടുകളും വ്യവസ്ഥകളും ഭാഷയില് ഉണ്ടാവണം. ഉണ്ടാവണമെന്നു ഞാന് പറയുമ്പോള് ഇല്ലാത്ത ഒന്നിനെഉണ്ടാക്കണം എന്ന അര്ഥത്തിലല്ല പറയുന്നത്. ഭാഷയ്ക്ക്, ആശയവിനിമയോപാധി എന്ന അവസ്ഥയില്, വ്യവസ്ഥകളുണ്ട്, നിയമങ്ങളുണ്ട്. അവ നിലനില്ക്കേണ്ടതു അത്യാവശ്യമാണു് എന്ന അര്ഥത്തിലാണു്. നിലവിലുള്ള അഥവാ കൂടുതല് കാലം നിലനിന്നുവന്നതായ വ്യവസ്ഥകളെ ‘മാറ്റത്തിനുവേണ്ടി മാറ്റാന് ശ്രമിയ്ക്കരുതു്. ആ നിയമങ്ങളും വ്യവസ്ഥകളും ഉറച്ച നിലപാടുകളും, സ്വന്തം നിലനില്പ്പുതന്നെ അപകടത്തിലാവുന്ന അവസ്ഥയില് സ്വരക്ഷയ്ക്കുതകുന്ന രക്ഷാകവചമായി വര്ത്തിയ്ക്കും. സംസ്കൃതത്തിനെപ്പോലെ ഉറച്ച നിലപാടുകള് മലയാളത്തിനു വേണ്ടെന്നും ‘പൂന്തേന്മൊഴി’ യ്ക്കു ദൃഢതയേക്കാള് ‘ലാസ്യഭാവമാണു’ വേണ്ടതെന്നും ധാരാളം മോഡേണ് ലാംഗ്വേജ് ലവേര്സ് പറയുന്നുണ്ടു്. അതുകൊണ്ടു്, ഇന്നത്തെ കണ്ടെസ്റ്റന്സിന് മലയാളച്ചാനലില്, മലയാളപ്പരിപാടിയില്, വിത് കോണ്ഫിഡെന്സ്, ഫ്രീ ആയി, ഫോര്മാലിറ്റീസ് ഒന്നുമില്ലാതെ, മ്യൂസിക് പാടാം. (ആടുകയുമാവാം). നോ പ്രോബ്ലം. ഫന്റാസ്റ്റിക് ആയി, എക്സെലെന്റായി പാടിയാടിത്തിമര്ത്താല് നഷ്ടപ്പെടാനൊന്നുമില്ല, കിട്ടാനാണെങ്കിലോ ഫ്ലാറ്റ്, എന്നുവെച്ചാല് വെര്ട്ടിക്കല് ഹൌസസില് ഒരു ഹൌസ്, എന്താ സംഗതി മോശമാണോ?
മലയാളത്തെ പൂന്തേന്മൊഴിയെന്നു വിളിയ്ക്കുന്നവര്തന്നെ മലയാളഭാഷയില് ഇംഗ്ലീഷിന്റെ അതിപ്രസരം വരുമ്പോഴും, അതിനെ മോശമായി കാണാത്തതെന്താണു്? അതൊക്കെ കാലം വരുത്തുന്ന മാറ്റമാണത്രേ. എന്നാല് "Let us cheththikkaLayuka (or cheththiminukkuka) our feet to wear the ultra modern shoes" എന്നു ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് വാചകം പറയാന് മേല്പ്പറഞ്ഞ ലാംഗുവേജ് ലവേര്സ് സമ്മതിയ്ക്കുമോ? ഇംഗ്ലീഷ് വാക്കുകളെ മലയാളത്തിലെ പുതിയവാക്കുകളായി കരുതാമെന്നാണു് ചിലരുടെ പക്ഷം. അതുമാത്രമല്ല, ഇംഗ്ലീഷുപദങ്ങളേക്കൂടി ഒട്ടും മാറ്റിനിര്ത്താതെ സ്വീകരിച്ചാലേ മലയാളഭാഷയ്ക്കു നൂതനതയും പുരോഗമനവും ഉണ്ടാവൂ എന്നുകൂടി ചിലര് ചിന്തിയ്ക്കുന്നു എന്നു കണ്ടപ്പോള് ഞാന് അമ്പരന്നു. കയ്യില്ക്കിട്ടിയ ഭാഷയെ എന്തും ചെയ്യാന് തയ്യാറായിനില്ക്കുന്ന കീചകന്മാരെക്കരുതിയിരിയ്ക്കാന് പാവം മലയാളഭാഷയോട് ഒരു അമ്മൂമ്മയുടെ, ഒരു അമ്മയുടെ, ഒരു ചേച്ചിയുടെ വാത്സല്യം കലര്ന്ന ഉപദേശം പോലെ ഞാനൊരിയ്ക്കല് ഒരു മുക്തകം എഴുതിയിരുന്നു. (ഞാനല്ല, അമ്മൂമ്മയും അമ്മയും. വേണമെങ്കില് സംസ്കൃതഭാഷയാണ് ഉപദേശം കൊടുക്കുന്നതെന്നുകരുതിക്കോളൂ:))
“പൂന്തേന്മൊഴീയെന്നു“ വിളിച്ചുചുറ്റും
ചാഞ്ചാടിയാടുന്നതു കീചകന്മാര്
തനിയ്ക്കുതാനേ തുണയെന്നുകണ്ടാല്
കരുത്തുകാട്ടേണമതാണു ബുദ്ധി“
ഇന്നത്തെക്കാലത്തു്, ഒരു പ്രത്യേകഭാഷ സംസാരിയ്ക്കുന്നവരും ഒരേ പ്രാദേശികഭാഷ (ഡയലക്റ്റ്) സംസാരിയ്ക്കുന്നവരും ലോകത്തിന്റെ പല പല കോണുകളില് താമസിയ്ക്കുന്നുണ്ടു്. അതായത് ഓരോ ഭാഷയും പല പല ഭാഷകളുടേയും പശ്ചാത്തലത്തില്- സാന്നിധ്യത്തില് ആണു് ഇന്നു നിലനില്ക്കുന്നത്. ഓരോ ഭാഷയും ഇന്നു കൂടുതല് ‘എക്സ്പോസ്ഡ്’ ആണെന്നു പറഞ്ഞാല് കൂടുതല് മനസ്സിലാവും മലയാളിയ്ക്ക് :) അതു് ഒരു തരത്തില് നല്ലതാണു്. എന്നാല് സ്വന്തം ഒരുറച്ച വ്യക്തിത്വവും ഉറച്ചനിലപാടുകളും ഉള്ളവര്ക്കേ ആഗോളക്കവലയില് നല്ലരീതിയില് നിലനിലക്കാന് സാധിയ്ക്കൂ. സാഹചര്യങ്ങളുടെ സമ്മര്ദ്ദത്തില്പ്പെട്ടുഴലാതെ, ഒരുവിധം കാര്യങ്ങളെല്ലാം സ്വന്തം നിയന്ത്രണത്തോടെ ഉള്ക്കൊള്ളാനും തള്ളാനുംകഴിയൂ. നിയമങ്ങളും ചിട്ടകളും തനിയ്ക്കുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങളാണെന്നു കരുതി, എളുപ്പത്തിനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും വേണ്ടി നിയമങ്ങളെ ലഘൂകരിച്ചാല് അവസാനം മറ്റുപലതിന്റേയും കടന്നുകയറ്റത്തില് സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം തന്നെ പണയപ്പെടുത്തേണ്ട അവസ്ഥവരും. “ഭാഷയ്ക്കു കാലക്രമേണ മാറ്റങ്ങള് വന്നിട്ടുണ്ടല്ലോ, പിന്നെന്താ എനിയ്ക്കുശേഷം ഒന്നും മാറരുത് എന്നൊരു വാശി?“ എന്നു ചിലര്ക്കെങ്കിലും മനസ്സില് തോന്നാം. അവരോടുള്ള മറുപടി ആവര്ത്തിയ്ക്കാം- മാറ്റം സ്വാഭാവികമാവണം. പറഞ്ഞാല്- കേള്ക്കാന്- പാകത്തിലുള്ള - താരതമ്യേന വ്യാസം കുറഞ്ഞ വട്ടത്തില് നിന്നും ആഗോളപശ്ചാത്തലത്തില് വേണമല്ലോ ഇപ്പോള് ഭാഷയെ നോക്കിക്കാണാന്. ചുരുങ്ങിയത് ഇന്റര്നെറ്റ് ഭാഷയെയെങ്കിലും. ഇത്തരുണത്തില് ഭാഷയിലെ നിയമാവലികള്ക്കു പ്രസക്തി കൂടുകയാനുചെയ്യുന്നത്, എന്നാണെന്റെ അഭിപ്രായം. ഈ പശ്ചാത്തലത്തില് കൂടുതല് നല്ലതും ശക്തവും സ്ഥിരവും ആയ ഒന്നിനായിരിയ്ക്കും കൂടുതല് കാലം നിലനില്ക്കാന് സാധിയ്ക്കുക. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഉള്ള ശക്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അതിനെ പോഷിപ്പിക്കുകയാണു് വേണ്ടത്. ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റിയുടെ പേരില് നട്ടെല്ല് ആവശ്യമില്ലാതെ വളയ്ക്കേണ്ടിവരരുത്. മലയാളഭാഷ്യ്ക്കു, വൈയാകരണരോ പണ്ഡിതരോ കണ്ടെത്തി വ്യവസ്ഥപ്പെടുത്തിയ നിയമാവലികള് വേണ്ടെന്നു പറയുകയും അതെല്ലാം ഭാഷയ്ക്കുള്ള വിലങ്ങുകളാണെന്നു കരുതുകയും ചെയ്യുമ്പോള് ഭാഷ ഇത്രയുംകാലം കൊണ്ടു നേടിയെടുത്ത ശക്തിയേത്തന്നെയാണു വിലകുറച്ചുകാണുന്നത്. ഈ ശക്തിയുടെ അഭാവത്തില് മലയാളഭാഷയെ ആഗോളക്കവലയില് കൊണ്ടുനിര്ത്തിയാല് മാറ്റങ്ങളുടെ കുത്തൊഴുക്കില്, സാഹചര്യങ്ങളുടെ സമ്മര്ദ്ദത്തില് നിലയില്ലാക്കയത്തിലേക്കാവും ചെന്നുവീഴുന്നത്. അതിനെന്താ, ഉണ്ടായതെല്ലാം ഒരിയ്ക്കല് നശിയ്ക്കും എന്നാണെങ്കില് പിന്നെ ഒന്നും പറയാനില്ല. ഇക്കൂട്ടര് ഭാഷാസ്നേഹികള് എന്ന പേരുമാറ്റണം എന്നുമാത്രം പറഞ്ഞുവെയ്ക്കാം.
*[രാജേഷ് വര്മയുടെ “പാഞ്ചാലിയെക്കീചകനെന്നപോലെ...” എന്ന ഒരു ശ്ലോകം ഒന്നുകണ്ണോടിച്ചുവായിച്ച്, രണ്ടാമതൊന്നാലോചിക്കാനോ, എന്തര്ഥത്തിലാണു കവി ഇതെഴുതിയതെന്നു ചിന്തിയ്ക്കാനോ മിനക്കെടാതെ (അപ്പോഴേയ്ക്കുംഞാന് നാട്ടിലേയ്ക്കുപോകാന് ഓട്ടോയില് കയറിയിരുന്നു) ഒരു ചുട്ടമറുപടി കൊടുക്കണമല്ലോ എന്നു കരുതി. ഒരു അഞ്ചുമിനുട്ടുകള്ക്കകം മനസ്സില്വന്നതാണ് ഈ വരികള്. ഇതെഴുതിയതു ഒരു നിമിഷകവിതയായിട്ടാണെങ്കിലും അക്ഷരശ്ലോകം ഗ്രൂപ്പില് അവതരിപ്പിച്ചത്, ദിവസങ്ങള്ക്കുശേഷമാണു് (നാട്ടില് നിന്നും തിരിച്ചെത്തിയിട്ടു്). ‘വാഗ്ജ്യോതിയിലും’ ഈ ശ്ലോകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. രാജേഷ് വര്മ്മയുടെ ശ്ലോകത്തില് പൂന്തേന്മൊഴി ‘കവിത’ ആയിരുന്നു. എന്റെ ശ്ലോകത്തില് ‘പൂന്തേന്മൊഴി’ മലയാളഭാഷയാണു്. എന്റെ പ്രസ്തുതശ്ലോകം രാജേഷിന്റെ പ്രസ്തുതശ്ലോകത്തിനോടു ചേര്ത്തുവായിക്കുന്നതിനേക്കാള് ഈ മുകളില് പറഞ്ഞ ചുറ്റുപാടില് വായിയ്ക്കുന്നതാണു് എനിയ്ക്കു കൂടുതലിഷ്ടം. അതുകൊണ്ടു് ലിങ്കു കൊടുക്കുന്നില്ല. ഈ ശ്ലോകരചനയ്ക്കു കാരണക്കാരനായ രാജേഷ് വര്മ്മയ്ക്കു നന്ദിയും നമസ്കാരവും].
ഈ ആറുഗുണങ്ങളും തികഞ്ഞവന് ഭഗവാന്.
ഇപ്പറഞ്ഞ ആറും വിസ്തരിച്ചു മനസ്സിലാക്കേണ്ടവയാണ്. ഒറ്റൊറ്റ വാക്കുകൊണ്ട് അര്ഥമളക്കാന് പറ്റില്ല.പശ്യന്തീ നാഭിസംസ്ഥിതാ
ഹൃദിസ്ഥാ മധ്യമാ ജ്ഞേയാ
വൈഖരീ കണ്ഠദേശഗാ
“മൂലാധാരാത് പ്രഥമമുദിതോ... “ എന്ന ശ്ലോകവും അറിയാവുന്നവര്ക്ക് ഇത്തരുണത്തില് ഓര്മ്മിയ്ക്കാം.
